ข้อมูลทั่วไปและสถานะสุขภาพ

อำเภอนาจะหลวย ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของจังหวัดอุบลราชธานี เป็นอำเภอชายแดน ติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีเทือกเขาพนนมดงรักเป็นเส้นเขตแดน เดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอเดชอุดม กระทรวงมหาดไทยได้จัดตั้งกิ่งอำเภอนาจะหลวย เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2515 โดยแยก 3 ตำบล (นาจะหลวย, พราน, โนนสมบูรณ์) ออกมาจากอำเภอเดชอุดม และยกฐานะเป็นอำเภอนาจะหลวย เมื่อวันที่ 12 เมษายน 2520 เป็นพื้นที่สมรภูมิชายแดนสำคัญ และเป็นที่ตั้งของอุทยานแห่งชาติภูจองนายอย เป็นชุมชนที่อยู่ของชาวสี่เผ่า ประกอบด้วยไทย ลาว เขมร และส่วย ที่มาตั้งถิ่นฐานในพื้นที่ อดีตเคยเป็นสมรภูมิสู้รบกับผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ ซึ่งภายหลังสถานการณ์ได้สงบลงจนถึงปัจจุบัน

โดยชื่อของอำเภอ "นาจะหลวย" เพี้ยนมาจากภาษาส่วยว่า "จะรอย/จะโรย" แปลว่า พังพอน หรือ กระจ้อน ซึ่งตำบลนาจะหลวยเมื่อก่อนเป็นถิ่นที่อยู่ของ "จะรวย" ที่มาจากภาษาส่วย (ภาษาประจำถิ่น) แปลว่า "กระจ้อน" เป็นสัตว์สัญลักษณ์ของอำเภอนาจะหลวย โดยจะมีลักษณะกล้ายกับกระรอก ในช่วงแรกชาวบ้านตั้งรกรากที่ตะหลุง ต่อมาเกิดโรคระบาดจึงย้ายลงมาตั้งรกรากที่พลาญซึ่งก็เกิดโรคระบาดอีกครั้ง จึงได้อพยพลงมาอยู่ที่นาซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ด้านการเกษตรและทรัพยากรธรรมชาติ และพื้นที่นี้มีจะรวยอาศัยอยู่เป็นจำนวนมากจึงเรียกว่า "นาจะรวย" แต่เนื่องจากเป็นภาษาส่วย ดังนั้นชาวบ้านจึงเรียกเพี้ยนมาเป็น "นาจะหลวย" ซึ่งใช้เป็นชื่อตำบลและอำเภอมาจนถึงทุกวันนี้